أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
59
قانون ( فارسى )
در تب عفونى ، مرحلهء دوم حالت نوبت تب يعنى مرحلهء افزايش حرارت ، در همهء حالات به هم شبيه نيستند و مرحلهء ازدياد ترتيب و تنظيمى مشخص ندارد . اگر مرحلهء افزايش حرارت تب به طول انجاميد ، دليل بر عفونى بودن تب است . و اگر نبض آن به آن بزرگتر و بزرگتر شد ، دليل بر استمرار افزايش درجهء تب است و پيداست كه به اين زودى به مرحلهء نهايى - كه توقف است - نمىرسد . تب عفونى حالات گوناگون دارد كه از قرار زيرند : 1 - تب عفونى است اما مىآيد و مىرود و در سرآغازش لرزه يا چندش بر بدن بيمار وارد مىآورد و اكثرا با عرق كردن يا نوعى نم بر جسم نشستن بيمار را رها مىكند . 2 - نوبتىهاى پىدرپى و زنجيرهاى دارد . 3 - به تب هميشگى و دست برندار تبديل مىشود ، و در اثناى تب گاهى كمى سبك مىگردد . 4 - تب هميشگى است و هيچ امان نمىدهد و در اثناى تب احساس سبك شدن تب نيست . تب عفونى از حيث نبض بيمار ، از حيث چگونگى ادرار و بول ناآلوده و از حيث تسكين روىآورهاى تب هيچ شباهتى به حالات تب روزانه ندارد . در بسيارى از تبهاى عفونى روىآورهاى زيادى از قبيل : تشنگى ، سردرد ، سياه شدن زبان و بويژه در مرحلهء پايانى يعنى متوقف شدن از افزايش ، روى مىآورند . دلهره و افسردگى و تشويش خاطر به حدّ زياد درحالىكه مادهء عفونى سبب تب با نيروى مدافع در بدن درگير مىشود . گاهى ماده پيروز مىشود و گاهى نيروى مدافع در وجود بيمار غلبه مىيابد ، كه نبض نيز در اين جنگ و كشاكش واكنشهايى دارد ، گاهى درشت و بلند مىزند و گاهى كوچك و ناتوان است . با تب عفونى ممكن است نبض سخت شود ، امّا نه هميشه چنين است ؛ اگر در حالت تب ورم سخت در يكى از اندامان باشد يا ورمى چندان سخت نباشد امّا در يكى از اندامان سخت گردد يا بيمار آب سرد نوشيده يا اتفاق ديگرى رخ داده كه بدن را سفت و سخت گردانيده است - كه در بحث از نبض به تفصيل ذكر شدهاند - در تمام اين حالات نبض در تب عفونى سخت و سفت مىزند . اختلاف و تفاوت نبض در مرحلهء اوّل تب و در مرحلهء افزايش درجهء تب گواهى صادق بر وجود تب عفونى است ، كه اين تفاوت از ويژگيهاى تب عفونى است . اين تفاوت نبض در مرحلهء اوّل با مرحلهء دوم - كه مرحلهء افزايش درجهء تب است - در تب نوبهء يك اندر ميان نيز هست ، امّا از آنجا كه مادهء متعفن شدهء سبب تب سبك است ، اين تفاوت نبض بسيار آشكار نيست . در حالت تب - هر تبى - اگر نبض تندتر از حالت طبيعى نتپيد و نبض بدان سرعت درنيامد كه گفتيم ، بدان ! كه تب هنوز روزانه است و به تب عفونى تبديل نشده است . اگر تب عفونى باشد ، در نخستين مرحلهء تب ادرار بيمار خام و ناپخته است و يا بسيار كم آثار پختگى دارد ؛ و نيز ممكن است بول بيمار بسيار تند و فشارى باشد .